ภาวะการไหลย้อนที่กระเพาะอาหาร - Gastroesophageal Reflux (GER)

ภาวะการไหลย้อนที่กระเพาะอาหารคืออะไร?

ภาวะการไหลย้อนที่กระเพาะอาหารเกิดจากสิ่งที่อยู่ในกระเพาะอาหาำำำรไหลย้อนกลับขี้นไปที่หลอดอาหารในระหว่างหรือหลังการรับประทานอาหาร หลอดอาหารมีลักษณะเป็นท่อที่เชื่อมต่อระหว่างกระเพาะอาหารและปาก จุดที่เชือมต่อระหว่างหลอดอาหารและกระเพาะอาหารนั้นจะมีกล้ามเนื้อรูปวงแหวนเพื่อทำหน้าที่เป็นประตูเปิดให้อาหารเข้าไปในกระเพาะอาหาร และปิดไม่ให้สิ่งที่อยู่ในกระเพาะไหลเข้าไปในหลอดอาหาร กล้ามเนื้อวงแหวนนี้มีชื่อเรียกว่า กล้ามเนื้อหูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง

ภาวะการไหลย้อนที่กระเพาะอาหารเกิดขึ้นเมื่อกล้ามเนื้อหูรูดอยู่ในจังหวะเปิดทำให้สิ่งที่อยู่ในกระเพาะอาหารซึ่งมีกรดหรือน้ำย่อยไหลเข้าไปในหลอดอาหาร

 

ภาวะการไหลย้อนที่กระเพาะอาหารนี้มักเกิดกับทารกและมักจะหายไปเองเมื่อเจริญเติบโตขึ้น มีจำนวนน้อยมากที่จะมีภาวะนี้อยู้

 

อาการของภาวะการไหลย้อนที่กระเพาะอาหาร

ผู้ใหญ่และเด็กเกือบทุกคนจะมีภาวะการไหลย้อนที่กระเพาะอาหารในปริมาณเล็กน้อยโดยไม่เคยรู้สึก เนีื่องจากสิ่งที่ไหลย้อนนั้นสามารถไหลกลับเข้าไปในกระเพาะอาหารโดยไม่ทำอันตรายต่อหลอดอาหาร อย่างไรก็ตามในเด็กบางรายนั้นสิ่งที่ไหลย้อนมานั้นยังคงอยู่ในหลอดอาหารและทำให้เกิดการอักเสบ

 

ในบางรายที่ภาวะการไหลย้อนไหลขึ้นไปถึงบริเวณปากและลำคอ เมื่อมีการกลืนลงไปอีกครั้ง สิ่งที่ไหลย้อนอาจจะไหลผ่านบริเวณด้านหลังของปากซึ่งเชื่อมต่อกับทางเดินหายใจ ทำให้มีอาการเสียงแหบหรือไอได้รวมถึงอาการต่างๆดังนี้

• ปอดบวมหรือปอดอักเสบบ่อย
• เสียงแหบแห้ง
• กลืนอาหารยากและเจ็บ
• อาเจึยน
• เจ็บคอ
• น้ำหนักลด
• เจ็บเสียดบริเวณหน้าอกที่เรียกว่า Heartburn

 

มีวิธีการตรวจภาวะการไหลย้อนที่กระเพาะอาหารอย่างไร?

คุณควรจะพบอายุรแพทย์หรือแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบทางเดินอาหาร อายุรแพทย์เป็นแพทย์ที่เชี่ยวชาญเรื่องการใช้ยา และสามารถสอบถามและตรวจอาการเพื่อให้แน่ใจว่าเกิดจากภาวะไหลย้อน และแพทย์จะเป็นผู้แนะนำวิธีการตรวจทดสอบที่เหมาะสมกับลักษณะของอาการ วิธีการตรวจทดสอบสามารถตรวจปัญหาของหลอดอาหาร กระเพาะอาหารและลำไส้เล็ก แพทย์อาจจะให้ท่านทานยาโดยไม่ต้องทำการตรวจทดสอบถ้าอาการของท่านบ่งชี้ว่าเป็นภาวะไหลย้อนอย่างชัดเจน

 

วิธีการตรวจทดสอบที่มักจะใช้ในการตรวจภาวะไหลย้อนมีดังนี้

• การเอ็กซ์เรย์ Upper gastrointestinal (GI) series x ray. การใช้เอ็กซ์เรย์เป็นเพียงการตรวจดูความเสียหารที่เกิดขึ้นกับระบบภายในของร่างกาย เช่น หลอดอาหาร กระเพาะอาหารและสำไส้ แต่การตรวจเอ็กซ์เรย์เพียงอย่างเดียวไม่สามารถใช้้วิเคราะห์ได้ว่าเป็นภาวะไหลย้อนหรือไม่ เพียงแต่สามารถช่วยวินิจฉัยในกรณีที่อาการที่เกิดขึ้นนั้นเกิดจากสาเหตูอื่นที่ำไม่ใช่ภาวะไหลย้อน

• การส่องกล้อง Endoscopy. จะต้องมีการให้ยานอนหลับก่อนการส่องกล้อง เนื่องจากต้องใช้กล้องซึ่งติดอยู่กับท่ออ่อนยาวๆสอดเข้าไปทางปากเพื่อผ่านไปยังหลอดอาหารและหูรูด กล้องสามารถช่วยให้แพทย์มองเห็นภาพภายในหลอดอาหาร กระเพาะอาหารและลำไส้เพื่อใช้ในการวินิจฉัย รวมทั้งสามารถทำการตัดชิ้นเนื้อและนำมาครวจสอบด้วยกล้องจุลทรรศน์เพื่อระบุถึงระดับความรุนแรงของความปัญหาได้

• การตรวจวัดสภาพกรดด่าง ในหลอดอาหาร Esophageal pH probe. เครื่องตรวจลักษณะคล้ายเส้นลวดจะถูกสอดเข้าไปทางจมูกผ่านไปยังส่วนล่างของหลอดอาหาร หัวตรวจจะสามารถตรวจปริมาณกรดที่ไหลย้อนเข้ามาในหลอดอาหาร และทำให้สามารถระบุได้ว่ามีภาวะไหลย้อนหรือไม่

ควรจะแจ้งให้แพทย์ทราบถ้ามีอาการหล่านี้ร่วมด้วย:

• มีการอาเจียนอย่างรุนแรง
• สิ่งที่อาเจียนออกมามีสีเขียว สีเหลือง มีสีคล้ายกาแฟหรือคล้ายเลือด
• หายใจลำบากหลังมีการอาเจียน
• รู้สึกเจ็บจากการรับประทานอาหาร
• เบื่ออาหารและน้ำหนักลด
• กลืนอาหารยากและเจ็บ

วิธีการรักษาภาวะไหลย้อน

การรักษาขึ้นอยู่กับอาการและอายุของผู้ป่วย แพทย์อาจจะแนะนำให้ทานยาเพื่อลดปริมาณกรดในกระเพาะอาหารในระยะเบื้องต้น

 

1. ยาลดกรด(antacids) หรืดยาลดการผลิตกรด (H2-blockers) มักจะถูกใช้ก่อน ยาชนิดนี้ช่วยทำให้กรดไม่ไหลย้อนเข้าหลอดอาหาร มักจะใช้ในการรักษาผู้ป่วยเด็กเนื่องจากเป็นยาน้ำ เช่น

• ชื่อสามัญ (ชื่อทางการค้า)
• cimetidine (Tagamet)
• ranitidine (Zantac)
• famotidine (Pepcid)
• nizatidine (Axid)

*ยาทุกชนิดจะมี 2 ชื่อเสมอคือ ชื่อสามัญ และชื่อการค้า(ยี่ห้อ-brand) ยาที่มีชื่อสามัญเดียวกันถือว่าเป็นยาชนิดเดียวกัน เช่น พาราเซทตามอล เป็นชื่อสามัญของยา ซึ่งเป็นที่ทราบกันดีว่ามีจำหน่ายมากมายหลายยี่ห้อและราคาต่างกัน

 

2. ยาในระดับที่สองที่มักจะใช้คือยาที่ทำให้หยุดการผลิตกรดในกระเพาะอาหารคือยาในกลุ่ม proton-pump inhibitors (PPIs) ซึ่งทำหน้าที่ยับยั้งการผลิตกรดของกระเพาะอาหารหรือไม่มีการผลิตกรดในกระเพาะอาหารเลย ยาประเภทนี้มีผลข้างเคียงน้อย แต่ก็มีรายงานผลข้างเคียงว่าอาจเกิดการท้องผูก คลื่นไส้ และปวดศรีษะ ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ เช่น

• esomeprazole (Nexium)
• omeprazole (Prilosec)
• lansoprazole (Prevacid)
• rabeprazole (Aciphex)
• pantoprazole (Protonix)

3. ยาในระดับที่สามที่ใช้ในการรักษาภาวะไหลย้อนคือ prokinetic agents ยาในกลุ่ม Prokinetic agents ทำหน้าที่ช่วยทำให้หูรูดกระเพาะอาหารปิดได้สนิทขึ้นเพื่อทำให้ไม่เกิดภาวะไหลย้อน ยาในกลุ่มนี้มักจะใช้ร่วมกันกับยาในกลุ่มที่ 1 หรือยาลดกรด ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ได้แก่

• metoclopramide (Reglan)
• cisapride (Propulsid)
• erythromycin (Dispertab, Robimycin)
• bethanechol (Duvoid, Urecholine)

มีการรายงานถึงผลข้างเคียงที่ค่อนข้างรุนแรงในเด็กและผู้ใหญ่จากการใช้ยา metoclopramide และ cisapride ผลข้างเคียงทางจิดคือภาวะสับสนกังวล ท้องเสีย คลื่นไส้ ยาในกลุ่มนี้มีปฏิกริยาระหว่างยากับยาชนิดอื่น ท่านจะต้องแจ้งให้เแพทย์ทราบว่าท่านกำลังทานยาชนิดอื่นอยู่ด้วยหรือไม่

 

นอกจากการใช้ยาแล้วยังมีวิธีอื่นที่จะใช้ลดอาการที่เกิดจากภาวะไหลย้อนได้ โดยการปฏิบัติดังนี้

• รับประทานอาหารในปริมาณครั้งละน้อยๆแต่บ่อยขึ้น
• หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารก่อนเข้านอน 2-3 ชั้่วโมง
• นอนให้ศรีษะให้สูง 6-8 นิ้ว โดยใช้ท่อนไม้รองพื้นเตียงบริเวณด้านหัวเตียงที่ศรีษะนอนทับ การใช้หมอนหนุนให้สูงขึ้นจะไม่ได้ผลมากนักเนื่องจากทำให้ลำตัวพับงอ
• หลีกเลี่ยงการดื่มน้ำอัดลม เครื่องดื่มช็อดโกแลต กาแฟ อาหารที่มีไขมันหรือกรดสูง น้ำผลไม้ที่มีรสเปรี้ยว
• หากอาการไม่รุนแรงนัก การออกกำลังกายโดยการบริหารกล้ามเนื้อหน้าท้องก็จะช่วยให้การบีบรัดของกล้ามเนื้อกระเพาะอาหารทำงานได้ดีขึ้น

 

วิธีสุดท้ายที่จะใช้ในการรักษาคือการผ่าตัด ซึ่งเป็นการแก้ไขทางกายภาพที่บริเวณหลอดอาหารและกระเพาะอาหารเพื่อเพิ่มแรงกดดันที่บริเวณส่วนล่างของหลอดอาหาร ทำให้ลดภาวะไหลย้อนกลับลง

 

สิ่งที่ควรจำ Points to Remember

• ภาวะไหลย้อน (GER) เกิดจากสิ่งที่อยู่ในกระเพาะอาหารไหลเข้าสู่หลอดอาหาร
• ภาวะไหลย้อน (GER) เกิดขึ้นเป็นปกติในทารกและเด็กและจะหายไปเองเมื่อเติบโตขึ้น
• ภาวะไหลย้อน (GER) อาจทำให้เกิดการอาเจียน ไอ เสียงแหบและเจ็บปวดขณะกลืน
• การรักษาขึ้นอยู่กับอาการและอายุของผู้ป่วย มีวิธีการรักษาหลายวิธี เช่น การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การใช้ยาและการผ่าตัด